تورکیه صد و چهارمین سالگرد مبارزهای کشوری را که با اشغال و تجزیه روبرو بود، به کشوری که در مسیر استقلال تبدیل کرد، جشن میگیرد.
۳۰ آگست سالگرد نبرد سرنوشتساز سال ۱۹۲۲ است که پیشروی یونانیان در آناتولی غربی را متوقف کرد و راه را برای مراحل پایانی جنگ استقلال تورکیه، خروج نیروهای اشغالگر و در نهایت تأسیس جمهوری تورکیه ای امروزی هموار کرد.
روز پیروزی و استقلال با مراسم و برنامه های عمومی در سرتاسر کشور، از جمله بزرگداشت مصطفی کمال آتاتورک و سربازانی که در این عملیات جنگیدند، جشن گرفته میشود.
این روز همچنین به صفت روز نیروهای مسلح تورکیه جشن گرفته میشود و پیروزی تاریخی را به نقش اردوی تورکیه در روایت ملی کشور پیوند میدهد.
برای درک اینکه چرا ۳۰ آگست چنین تأثیرات عمیقی بر هویت ملی تورکیه گذاشته است، لازم است فراتر از میدان نبرد نگاه کنیم.
مسیر تاریخی دوملوپینار
اشغال در میان ویرانههای جنگ جهانی اول آغاز شد. شکست امپراتوری عثمانی، استانبول را تحت کنترل متفقین قرار داد، در حالی که فاتحان جنگ جهانی اول، یعنی قدرتهای متفقین، بخش عمدهای از آناتولی را اشغال کرده بودند و برنامههایی برای تقسیم امپراتوری شکست خورده در حال شکلگیری بود.
هنگامی که نیروهای یونانی، با حمایت قدرتهای متفقین، در ماه می ۱۹۱۹ در ازمیر پیاده شدند و شروع به پیشروی در داخل کشور کردند، تقسیم سرزمینهای عثمانی از قبل آغاز شده بود.
مقاومت ایجاد شده در آناتولی بر اساس یک امتناع واحد بود: «آینده آن نه توسط هیئتهای نمایندگی در پایتختهای اروپایی، بلکه توسط مردمی که در آنجا زندگی میکردند، تعیین میشد.»
در طول سه سال بعد، این جنبش از شبهنظامیان پراکنده به اردویی تبدیل شد که قادر در به چالش کشیدن اوضاع بود.
تا آگست ۱۹۲۲، نیروهای تورکیه آماده تغییر مسیر وقایع بودند. در ۲۶ آگست، آنها حمله بزرگ را آغاز کردند و به سرعت مواضع یونانیان را در هم شکستند و روز بعد افیون قرهحصار را تصرف کردند، در حالی که نیروهای یونانی به سمت دوملوپینار عقبنشینی کردند.
در ۳۰ آگست، نیروهای تورکیه هسته اصلی آن اردوی متجاوز را در دوملوپینار محاصره و شکست دادند؛ این نبرد به صفت نبرد «سرقوماندان اعلی» به یادگار مانده است.
نیروهای تورکیه به پیشروی خود به سمت غرب ادامه دادند و در ۹ سپتامبر به ازمیر رسیدند و شهری را که اشغال از آنجا آغاز شده بود، بازپس گرفتند.
از میدان نبرد تا جمهوری
عملیات دوملوپینار نه تنها یک اردو را منحل و مضمحل کرد، بلکه بسیار قاطعتر نیز بود.
این عملیات آخرین مانع نظامی بزرگ بین جنبش ملی تورکیه و کنترل آناتولی را از بین برد و راه را برای آتشبس مودانیا در ماه اکتبر، مذاکرات بعدی لوزان و اعلام جمهوری تورکیه در سال ۱۹۲۳ هموار کرد.
این زنجیره حوادث، پیروزی در میدان نبرد را به پایه سیاسی و قانونی یک دولت جدید تبدیل کرد.
«مقامات تورکیه هنوز هم اهمیت ۳۰ آگست را اینگونه مشاهده میکنند.»
رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور تورکیه، این روز را به صفت تولد دوباره ملت توصیف کرد، روزی که مبارزه برای بقا پیروز شد و استقلال به دست آمد.
این روز نمایانگر تولد دوباره ای دولتی است که به جای پذیرش شرایط ارائه شده، شرایط بقای خود را انتخاب کرد، دولتی که پایان یافته تلقی میشد.
چرا سیام آگست هنوز هم اهمیت دارد؟
اشغال در سال ۱۹۲۲ پایان یافت، اما این غریزه که حاکمیت باید حفظ شود نه اینکه به دست گرفته شود، در طول یک قرن دولتسازی تورکیه، به روشهایی فراتر از برنامه های تشریفاتی، ادامه یافت.
این کشور که زمانی به شدت به تأمینکنندگان خارجی برای سلاحهای خود وابسته بود، اکنون بیش از ۸۵ فیصد از تجهیزات نظامی خود، از طیاره های بدون سرنشین گرفته تا کشتیهای جنگی و سکوهای زرهی را تولید میکند و پیشبینی میشود صادرات دفاعی و هوافضا تا سال ۲۰۲۵ از ۱۰ میلیارد دالر فراتر رود.
این ارقام از جایگاه تورکیه به صفت دومین اردوی بزرگ ناتو از نظر پرسونل فعال و نقش فزاینده آن به صفت یک شریک صنایع دفاعی بسیار فراتر از این اتحاد، پشتیبانی میکند.
این نقش بار دیگر در ماه آگست نشان داده شد، زمانی که تورکیه یک توافقنامه دفاعی مشترک با عربستان سعودی و پاکستان بر اساس بازدارندگی جمعی امضا کرد.
این توافقنامه انقره را به بخشی از معماری امنیت منطقوی تبدیل میکند و انقره دیگر صرفاً واکنش نشان نمیدهد، بلکه به طور فزایندهای در شکلدهی به این معماری مشارکت میکند.
هیچکدام از اینها در ذهن سربازانی که در دوملوپینار میجنگیدند، نبود.
آنها با یک سوال محدودتر و بیرحمانهتر دست و پنجه نرم میکردند:
آیا آناتولی کاملاً از آن آنها خواهد بود؟
اما هر آنچه که پس از پاسخی که به دست آوردند، به آن میدان نبرد در کوتاهیه در آخرین روزهای آگست ۱۹۲۲ برمیگردد - از خود جمهوری گرفته تا زیربناهای صنعتی و دسترسی استراتژیکی که تورکیه در قرن بعد ساخت.
امروز، ۳۰ آگست، عبارت از ادای احترام به پیشگاه ملتی است که از تسلیم شدن در آینده خود امتناع ورزید.
بیش از یک قرن بعد، این پیروزی همچنان نمادی تعیینکننده از عزم تورکیه برای شکل دادن به سرنوشت خود است.
