جهان عظیم است، اما چیزهای کوچک می‌ توانند آینده آن را شکل دهند.

در تاریکی بی ‌پایان فضا، جای که ستارگان به شدت می ‌درخشند و سیاره‌ ها به طور بی‌ صدا در حال چرخش هستند، یک خطر پنهان در فضا شناور است. و این تهدید هر روز در حال بزرگ ‌تر شدن است، به آرامی بالای سر ما جمع می‌ شود. آیا تا به حال در مورد زباله ‌های فضایی چیزی شنیده ‌اید؟

زباله‌های فضایی، اجسام ساخته دست بشر هستند که دیگر هیچ کاربردی ندارند و در فضا رها شده‌ اند. این‌ها می ‌توانند قطعات ماهواره‌ های مرده باشند یا حتی ذرات رنگی که از هنگام پرتاب فضا پیما جدا می ‌شوند. ناسا تخمین می‌ زند که بیش از ۹۳۰۰ تن زباله فضایی در مدار زمین وجود دارد. این معادل وزن ۱۵۰۰ فیل یا ۱۲۵۰۰ موتر است!

این زباله ‌ها با سرعت ‌های باور نکردنی حرکت می‌ کنند. حتی یک ذره کوچک به اندازه یک دانه گندم می ‌تواند به فضا پیما آسیب جدی وارد کند. اولین حادثه ثبت شده مرتبط با زباله‌ های فضایی در سال ۱۹۸۳ اتفاق افتاد، زمانی که یک ذره رنگی به اندازه ۰.۲ میلی‌ متر به پنجره شاتل فضایی چلنجر برخورد کرد.

حتی برخورد با چیزی به کوچکی ذره رنگ می ‌تواند ماهواره‌ای را به تکه ‌های کوچک تقسیم کند و زباله‌ های بیشتری ایجاد کند. این واکنش زنجیره‌ای به نام "سندرم کسلر" شناخته می ‌شود، که توسط یکی از دانشمندان ناسا در سال ۱۹۷۸ مطرح شد و هشدار می‌ داد که اگر زباله‌ های فضایی افزایش یابند، مدار زمین دیگر قابل استفاده نخواهد بود.

بیشتر زباله ‌های فضایی در منطقه‌ای به نام مدار پایین زمین (LEO) قرار دارند. این منطقه در حدود ۱۶۰ تا ۱۰۰۰ کیلومتر بالاتر از سطح زمین واقع شده است. ایستگاه فضایی بین‌ المللی در اینجا فعالیت می‌ کند و ماهواره‌ ها در این منطقه به تصویربرداری می‌ پردازند. اما بیشتر زباله‌ های فضایی نیز در همینجا جمع شده‌اند.

در حال حاضر، بیش از ۴۵۰۰ ماهواره فعال در LEO وجود دارد و علاوه بر آن، حدود ۳۰۰۰ ماهواره غیرفعال نیز در این منطقه سرگردان و بی ‌فایده هستند. پروژه‌ های جدید فضایی مانند کلاستر ماهواره ‌های Mega Star از SpaceX، مشکل را پیچیده ‌تر می ‌کنند و هزاران جسم جدید را به این زباله‌ های مداری اضافه می ‌کنند.

حالا ممکن است بپرسید: "چطور همه این زباله ‌های فضایی را پیگیری می ‌کنیم؟" این کار آسانی نیست. وزارت دفاع ایالات متحده امریکا با استفاده از ترکیبی از سنسور های نوری و رادار، بیش از ۲۹۰۰۰ جسم ثبت شده در فضا را پیگیری می ‌کند. این سیستم که شبکه نظارت فضایی (SSN) نامیده می ‌شود، به دنبال هر چیزی از ماهواره‌های غیرفعال گرفته تا قطعات کوچک ‌تر می‌ گردد.

اما مشکل اینجاست که آنها فقط قادر به پیگیری اجسام بزرگ به اندازه یک توپ بیسبال هستند. شناسایی چیزهای کوچکتر دشوارتر است و خطر اصلی همینجاست. این ذرات ریز که با سرعت ‌های غیرقابل تصور حرکت می ‌کنند، هنوز هم می‌ توانند به فضاپیما ها آسیب بزنند.

در حالیکه ما فضا را کشف می‌ کنیم، باید این محیط را برای نسل‌ های آینده حفظ کنیم.

پس برای تمیز کردن این آشفته ‌بازی چه باید کرد؟ زباله‌ های فضایی به طور خودکار از بین نمی‌ روند. یا در نهایت تا زمانی که به جو زمین سقوط کنند، در مدار باقی می ‌مانند - یا اینکه همچنان در مدار باقی می ‌مانند. اما یافتن راه‌ حل آسان نیست.

یکی از گزینه ‌ها، به نام پاکسازی فعال زباله‌ های فضایی (ADR) است. این به معنای گرفتن ماهواره‌ های خراب یا قطعات بزرگ زباله و بازگرداندن آنها به زمین است تا بسوزند.

لوئیسا اینوکنتی رئیس دفتر فضای پاک اروپا اعلام کرد آنها بیش از ده سال است که روی یک ماموریت پاکسازی زباله‌های فضایی کار می ‌کنند. پروژه‌ای به نام ClearSpace-1 در سال ۲۰۲۵ پرتاب خواهد شد که به مانند یک "پنجه فضایی" بزرگ طراحی شده است تا قطعات زباله را بگیرد و آنها را به زمین بازگرداند.

شرکت جاپانی Astroscale نیز یک سیستم به نام Elsa-D را توسعه داده است که از دو فضاپیما برای گرفتن زباله‌ های فضایی استفاده می‌ کند. آنها در سال ۲۰۲۱ یک آزمایش موفق انجام دادند. برخی از پژوهشگران حتی در حال آزمایش لایزرها برای پائین دادن زباله‌ ها از مدار هستند. با وجود که تخیلی به نظر می آید دانشمندان آسترالیایی تکنولوژی لایزر را برای پاکسازی ناحیه اطراف ماهواره‌ های حیاتی آزمایش کرده ‌اند.

اما تمام این راه‌حل‌ها هزینه بالایی دارند. تکنولوژی ارزان نیست و همانطور که یکی از ستاره ‌شناسان دانشگاه هاروارد می‌گوید: "تا زمانی که زباله‌ های فضایی مشکل بسیار بزرگتری نشوند، دولت‌ ها و شرکت‌ ها نخواهند خواست پول خرج کنند."

در حال حاضر، بهترین رویکرد این است که از تولید زباله ‌های جدید جلوگیری کنیم. یکی از گام‌ های مهم در این زمینه، خارج کردن ماهواره‌ ها از مدار به محض اتمام ماموریت آنهاست. این کار مقدار زباله در فضای مزدحم را کاهش خواهد داد.