انقباض بالفعل تنگه هرمز پس از حملات ایالات متحده و اسرائیل به ایران و اختلالات در عرضه انرژی جهانی، تورکیه را به عنوان یک مسیر ترانزیت جایگزین بالقوه برجسته می‌کند.

جنگ در خاورمیانه ترافیک بحری و حمل و نقل نفت از طریق تنگه هرمز را به شدت مختل کرده است. در حالی که تنگه هرمزرسماً بسته نشده است، دولت ایران محدودیت‌های شدیدی را برای ترانزیت اعمال کرده است.

این واقعیت که کشتی‌های بعضی از کشورها مجاز به عبور هستند در حالی که بعضی دیگر فقط تحت شرایط خاص می‌توانند این کار را انجام دهند، منجر به انحراف قابل توجهی از مسیر عادی ترافیک بحری در منطقه شده است.

۱۵ میلیون بشکه نفتی که از طریق تنگه هرمز انتقال داده می‌شود، در معرض خطر است.

تنش‌ها در تنگه هرمز، که تقریباً ۲۰٪ از تجارت جهانی نفت از آن عبور می‌کند، حمل و نقل را به شدت مختل کرده است. ترافیک تانکرها به شدت کاهش یافته است. در حالی که عبور و مرور در بعضی روزها کاملاً متوقف شده، ترافیک کلی بیش از ۹۰ فیصد کاهش یافت.

با توجه به اینکه تقریباً ۱۵ میلیون بشکه نفت خام روزانه در معرض خطر حمل و نقل قرار دارد، افزایش هزینه‌های بیمه و نگرانی‌های امنیتی، فشار بر حمل و نقل را افزایش می‌دهد.

این تحولات، قیمت نفت را از حدود ۷۰ دالر به ۱۲۰ دالر افزایش داده است؛ این افزایش برای گاز طبیعی حتی شدیدتر بوده است. قراردادهای معیار TTF اروپا از حدود ۳۰ یورو به محدوده ۶۰ تا ۷۰ یورو افزایش یافته است.

اگرچه تصمیم کشورهای عضو آژانس بین‌المللی انرژی برای آزادسازی ۴۰۰ میلیون بشکه نفت از ذخایر اضطراری، از عرضه حمایت کرده است، اما نوسانات بازار به دلیل نگرانی از تشدید جنگ در منطقه همچنان ادامه دارد.

در بخش گاز طبیعی، اگرچه اقداماتی مانند افزایش استفاده از مخازن، تسریع عرضه LNG فوری و مدیریت تقاضا اجرا شده است، اما خطرات مداوم عرضه، قیمت‌ها را بالا نگه داشته است.

مسیرهای جایگزین وجود دارد، اما ظرفیت محدود است:

نگرانی‌های فزاینده در مورد امنیت عرضه و ناکافی بودن اقدامات موجود برای محدود کردن نوسانات بازار، جستجوی مسیرهای جایگزین برای کاهش وابستگی به تنگه هرمز را تسریع کرده است.

طبق داده‌های آژانس بین‌المللی انرژی، تقریباً 20 میلیون بشکه نفت در سال 2025 روزانه از تنگه هرمز عبور می‌کرد.

ظرفیت خطوط لوله‌ای که از طریق عربستان سعودی و امارات متحده عربی از تنگه هرمز عبور می‌کنند، به 3.5 تا 5.5 میلیون بشکه در روز محدود می‌شود.

امارات متحده عربی تقریباً 1.1 میلیون بشکه در روز از طریق خط لوله ابوظبی-فجیره صادر می‌کند و ظرفیت اضافی آن تقریباً 700000 بشکه است.

خط لوله نفت خام شرق-غرب در عربستان سعودی دارای ظرفیت طراحی 5 میلیون بشکه در روز است. با توجه به استفاده فعلی تقریباً 2 میلیون بشکه، ظرفیت اضافی بین 3 تا 5 میلیون بشکه تخمین زده می‌شود.

مسیرهای جایگزین وجود دارند، اما ظرفیت محدود است. خط لوله بقیق-ینبع که گاز طبیعی مایع (LNG) را در همان مسیر حمل می‌کند، با ظرفیت کامل تقریباً ۳۰۰۰۰۰ بشکه در روز فعالیت می‌کند.

پیشنهاد خط لوله از قطر و عراق به تورکیه:

آلپارسلان بیرقدار، وزیر انرژی و منابع طبیعی، اظهار داشت که خط لوله نفت خام عراق-تورکیه که از کرکوک تا جیحان امتداد دارد، ظرفیت روزانه ۱.۵ میلیون بشکه را دارد و می‌تواند با ظرفیت کامل مورد استفاده قرار گیرد.

بیرقدار همچنین اشاره کرد که پروژه‌های دیگری علاوه بر عراق در حال بررسی هستند.

بیرقدار با اشاره به اهمیت انتقال گاز قطر به تورکیه و سپس به اروپا از طریق خط لوله، اظهار داشت که در سناریوهایی مانند از رده خارج شدن تأسیسات LNG و غیرقابل استفاده شدن تنگه هرمز، خطوط لوله عبوری از تورکیه می‌توانند نقش حیاتی ایفا کنند.

انتقال نفت از طریق خط لوله به ختای به جای هرمز نیز از جمله گزینه‌های بلندمدت در نظر گرفته شده است.

تورکیه به صفت یک کریدور انرژی برجسته است:

در حالی که جایگزین‌های محدودی در نفت وجود دارد، بخش LNG شکننده ‌تر به نظر می‌رسد.

در حالی که تنگه هرمز همچنان یک نقطه ترانزیت حیاتی برای حمل و نقل LNG است، ارزیابی می‌شود که تغییر به مسیرهای جایگزین در کوتاه مدت آسان نخواهد بود.

در این زمینه، تورکیه به صفت یک کریدور انرژی مکمل برای انتقال منابع خارج از هرمز به اروپا برجسته است.

قرار است محموله‌ها از طریق خط لوله کرکوک-جیحان که در تاریخ ۱۷ مارچ از سر گرفته شد، ابتدا به ۱۷۰ هزار بشکه در روز و سپس به ۲۵۰ هزار بشکه در روز افزایش یابد.

تورکیه همچنین مسیری مهم برای انتقال گاز روسیه به اروپا است. محموله‌ها از طریق تورک‌استریم در ماه مارچ نسبت به سال گذشته ۲۲ فیصد افزایش یافت و به ۵۵ میلیون متر مکعب در روز رسید.

این تحولات نشان می‌دهد که تورکیه می‌تواند در زمانی که شوک ناشی از هرمز، جستجوی مسیرهای جایگزین را تسریع می‌کند، به یک بازیگر برجسته‌تر در تجارت انرژی تبدیل شود.

تورکیه می‌تواند در میان‌مدت جایگزین باشد:

کلودیا کمفرت، رئیس دیپارتمنت انرژی، حمل‌ونقل و محیط ‌زیست در موسسه تحقیقات اقتصادی آلمان، اظهار داشت که اختلال طولانی‌مدت در تنگه هرمز، قیمت‌های جهانی نفت و گاز طبیعی مایع (LNG) را افزایش خواهد داد.

کمفرت گفت که در میان‌مدت، خطرات مداوم عرضه، قیمت‌ها را بالا نگه می‌دارد، وابستگی به ذخایر استراتژیک را افزایش می‌دهد و نگرانی‌های امنیتی انرژی را عمیق‌تر می‌کند.

کمفرت با تأکید بر اینکه مسیرهای جایگزین از طریق عربستان سعودی و امارات متحده عربی ظرفیت محدودی دارند و نمی‌توانند اختلال در مقیاس بزرگ را جبران کنند، گفت که این امر بازارهای جهانی را از نظر ساختاری شکننده می‌کند.

کمفرت اظهار داشت که تورکیه می‌تواند با تقویت نقش ترانزیتی خود که بحیره ای خزر، خاورمیانه و اروپا را به هم متصل می‌کند، در میان‌مدت یک مسیر جایگزین ارائه دهد.

با این حال، او خاطرنشان کرد که به دلیل محدودیت‌های زیربنایی فعلی، تورکیه نمی‌تواند اختلالات بزرگ عرضه را در کوتاه‌مدت جبران کند و نقش آن استراتژیک‌تر و میان‌مدت‌تر خواهد ماند.

کمفرت افزود که بی‌ثباتی در تنگه هرمز می‌تواند وابستگی به منابع انرژی خلیج فارس را کاهش دهد؛ او افزود که سرمایه‌گذاری در انرژی‌های تجدیدپذیر، تأمین‌کنندگان LNG و کریدورهای حمل‌ونقل جدید، به‌ویژه گاز خط لوله از ایالات متحده، ناروی و شمال آفریقا، می‌تواند از این جریان بهره‌مند شود.